Nghi thức Khao Quân trong tổng thể nghi lễ vòng đời của người Sán Chay

Nghi thức Khao Quân là một trong những loại hình sinh hoạt văn hóa tâm linh quan trọng của người Sán Chay vào dịp đầu năm mới. Khao Quân dành riêng cho nam giới. Nghi thức đánh dấu mốc trưởng thành của người đàn ông. Họ đủ sức gánh vác công việc lớn của gia đình – ở cả phương diện đời sống thực tại và thế giới tâm linh. Khao Quân được tiến hành dưới sự chủ trì của Thầy Cúng; được chứng giám và công nhận bởi Thần linh cũng như toàn thể đồng bào trong khu vực. 

nghi-thuc-khao-quan-cua-nguoi-san-chay

Tổng thể nghi lễ vòng đời của người Sán Chay

Nội dung bài viết mà tôi chia sẻ dưới đây sẽ tập trung vào vai trò của nghi thức Khao Quân trong tổng thể các nghi lễ vòng đời người của đàn ông Sán Chay. Thông qua đó, chúng ta sẽ có cái nhìn bao quát hơn, hiểu rõ hơn về vai trò của Khao Quân cũng như nét văn hóa truyền thống đặc sắc của cộng đồng mình thông qua tiến trình nghi lễ. 

Chính vì thế, tôi sẽ chỉ điểm danh tổng thể các nghi lễ vòng đời của người Sán Chay, không đi sâu diễn giải. Thay vào đó, tôi sẽ có một bài viết chi tiết hơn, diễn giải cụ thể hơn để độc giả hiểu, dễ nắm bắt. Và quan trọng nhất là không bị phân tán tâm trí cho nội dung mà tôi chia sẻ dưới đây. 

Các nghi thức vòng đời của một người Sán Chay từ khi sinh ra đến lúc về với đất mẹ sẽ bao gồm:

Nghi lễ đầy tháng: 

Nghi lễ đầy tháng được thực hiện dưới sự chứng kiến của gia đình, dòng họ và cộng động xóm bản. Nó là sự chứng nhận của xã hội về sự hiện hữu của một con người. Là lời thông báo đến ông bà, tổ tiên về sự có mặt của một thành viên mới trong gia đình. Cầu mong ông bà tổ tiên phù độ trì. Đồng thời lễ đầy tháng cũng là dịp để xóm làng chung vui, chúc bình an, cầu may mắn cho đứa trẻ. Nghi lễ được tiến hành dưới sự hỗ trợ của thầy Cúng. 

Lễ gửi thánh (Cấy chấng):

Lễ gửi thánh được tiến hành khi đứa trẻ tròn 2 tuổi trở lên. Gửi thánh có nghĩa là nhờ các vị Thánh nhận đứa trẻ làm con nuôi, phù hộ, bảo vệ, che chở cho đứa trẻ trong suốt cuộc đời. 

Bố mẹ sẽ tìm đến thầy Cúng để thầy tiến hành các nghi lễ, thủ tục báo cáo với thần linh. Thầy cúng giữ vai trò trung gian kết nối, truyền tải ý nguyện của gia đình với các vị tướng. Đó là gồm: Đặng nguyên soái, Quan nguyên soái, Triệu nguyên soái, Mã nguyên soái. Một trong các vị tướng này sẽ nhận đứa trẻ làm con nuôi. Sau khi kết thúc nghi lễ, đứa trẻ phải gọi thầy Cúng là Bố. Người “bố” đặc biệt này chính là đại diện cho thánh để kết nối âm dương. 

Lễ trưởng thành (Cấp sắc)

Lễ trưởng thành là nghi thức bắt buộc dành riêng cho nam giới. Nghi thức được tiến hành khi người đàn ông trưởng thành về mặt giới tính (từ 13 tuổi trở lên). 

Lễ Khao quân (Khau dắp)

Lễ Khao quân cũng là nghi thức bắt buộc dành riêng cho nam giới. Nghi thức hoàn thiện quá trình đánh dấu sự trưởng thành của người đàn ông. Điều này được công nhận ở cả thực tại và trong thế giới tâm linh. 

Lễ cưới xin 

Tập quán cưới xin của người Sán Chay rất quý trọng ông mối. Đó là người chủ lễ tơ hồng cho cặp vợ chồng trẻ trong ngày cưới. Ông mối được họ coi như bố mẹ, khi sống phải thăm nom, biếu xén, chăm sóc, khi chết phải để tang. Ông mối này có thể là thầy cúng hoặc người bình thường nhưng gia đình đề huề, hạnh phúc. 

Lễ mừng thọ

Bước sang tuổi 60 trở đi thì phần lớn những già của dân tộc Sán Chay sẽ tổ chức làm lễ mừng thọ. Họ cầu mong sức khỏe dồi dào, bình an và sống lâu trăm tuổi. Ngày lễ được tổ chức tại gia đình. Trong đó có sự tham gia của những người trong họ hàng nội ngoại, bạn bè, hàng xóm thân cận,…

Tuy nhiên, điểm đặc biệt là lễ mừng thọ của người Sán Chay sẽ được thực hiện từ 12h đêm đến sáng hôm sau. Thầy cúng là người chủ trì nghi lễ. 

Lễ ma chay 

Tang lễ của người Sán Chay vẫn theo nghi lễ tam giáo, đặc biệt là Đạo giáo, Phật giáo, như lễ khâm niệm, lễ phá ngục, lễ té rượu do thầy mo chủ trì, trong đó nổi bật là ngôi nhà táng (nhà xe), làm rất công phu trang trí đường nét đẹp đẽ. 

tong-the-nghi-le-vong-doi-nguoi

Nghi thức Khao Quân trong tổng thể nghi lễ vòng đời 

Mỗi tộc người lại có một quan niệm khác nhau về thế giới và vũ trụ. Đối với người Sán Chay, họ quan niệm rằng có một thế giới khác tồn tại song song với thế giới thực tại mà họ đang sống. Đó được coi là thế giới tâm linh. Thế giới ấy có các vị thần thánh, tổ tiên, thổ công, thổ địa, diêm vương, đầu trâu mặt ngựa,… Vậy nên việc giao lưu kết nối với thế giới tâm linh là rất quan trọng. Và người đàn ông trong gia đình được “giao” cho nhiệm vụ quan trọng đó. Để thực hiện sứ mệnh cao cả này, những người đàn ông đều phải tiến hành một nghi thức quan trọng đó là Khao Quân.  

Khao Quân là gì?

Đây là một loại hình sinh hoạt tôn giáo tín ngưỡng độc đáo, đánh dấu sự trưởng thành của một người đàn ông Sán Chay. Tất cả đàn ông Sán Chay đều phải thực hiện nghi thức này trong tổng thể các nghi lễ vòng đời của mình. Trải qua nhiều thế hệ, nghi thức vẫn được lưu truyền rộng rãi cho đến ngày nay. 

Khao Quân diễn ra như thế nào?

Khao Quân của người Sán Chay thường được diễn ra trong Tết Nguyên đán hàng năm. Họ sẽ phải trải qua 5 ngày làm lễ liên tục. Cụ thể bắt đầu từ mùng 2 và kết thúc vào mùng 6 tháng Giêng âm lịch hàng năm. Trong nghi lễ có những bước, những công đoạn, thủ tục khác nhau. Dưới sự chủ trì của các thầy cúng và các vị thần thánh, những người đàn ông đã thực sự trở thành một người trưởng thành. Họ nắm giữ vai trò to lớn đối với gia đình, dòng họ và cộng đồng; với việc thực hiện các nghi lễ kết nối thế giới tâm linh. 

Ý nghĩa Khao Quân trong nghi lễ vòng đời của người Sán Chay

Hành trình nhân sinh của con người là một chặng đường dài. Trên đó có những đoạn, những khúc, những ngã rẽ và những trạm nghỉ chân nối tiếp. Từ khi sinh ra cho đến lúc đặt tên đầy tháng, cúng mụ, gửi thánh, lúc tậu trâu – cưới vợ – làm nhà, rồi khát vọng vinh quy, lên lão, mừng thọ, đoạn tang. Mỗi chặng đường ấy lại được đánh dấu bằng một nghi thức nhất định. 

Trong hệ thống nghi lễ vòng đời của người Sán Chay nói chung và của người đàn ông nói riêng thì Khao Quân là một điểm dừng chân cực kỳ quan trọng. Đây sẽ là nơi giáo huấn, dạy dỗ và thu nạp những người đàn ông trưởng thành. Từ đó giúp họ tiếp tục gánh vác trách nhiệm kết nối với thế giới tâm linh. Đồng thời góp phần tiếp nối truyền thống của những người đi trước và đưa dân tộc Sán Chay ngày càng phát triển.

khau-dap-cua-nguoi-san-chay

Vai trò kết nối tâm linh, giữ lửa truyền thống 

Là một chỉnh thể gồm nhiều thành tố văn hóa 

Khao Quân không chỉ là 1 nghi lễ quan trọng trong tổng thể nghi lễ vòng đời của người đàn ông. Mà còn là một hiện tượng văn hóa đặc sắc của người Sán Chay. Nghi thức này đã được giữ gìn và bồi đắp từ lâu đời. Đây là một chỉnh thể bao gồm nhiều thành tố văn hóa. Đó là phong tục tập quán, tín ngưỡng, nghệ thuật âm nhạc, nghệ thuật tạo hình; là ngôn ngữ, văn chương, lối sống, là khát vọng, mong muốn của tộc người… 

Là phương tiện giao tiếp với thần linh 

Khao quân trong quá trình thực hiện được xem như một phương tiện giao tiếp và bày tỏ lòng tôn kính đến các lực lượng siêu nhiên. Mặt khác đây còn là cách thức để truyền đạt những tư tưởng triết lý nhân sinh quan đến với các thế hệ dân tộc Sán Chay nói chung và người đàn ông nói riêng. 

Là vai trò của thầy Cúng

Thầy Cúng là người chủ trì nghi thức. Đồng thời cũng là người giữ lửa, là linh hồn của bản làng người dân tộc Sán Chay. Họ như một chỉnh thể tổng hợp bao trọn cả văn hóa Sán Chay. Như một nhà văn hóa, một nhà tư tưởng lớn vừa có vai trò lưu giữ truyền thống dân tộc; Vừa là trung gian kết nối các thế hệ dân tộc Sán Chay với thế giới tự nhiên và vũ trụ.

thay-cung-trong-nghi-thuc-khao-quan

Kết luận

Có thể nói, Nghi thức Khao Quân là nét sinh hoạt văn hóa cộng đồng mang đậm yếu tố phản ánh về cội nguồn, diện mạo văn hóa tinh thần của người Sán Chay. Là môi trường lưu giữ một cách sống động về giá trị văn hóa dân tộc. Thông qua đó góp phần bảo tồn và phát huy vốn văn hóa trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

“Bản quyền thuộc về blog Sanchih2t.com. Mọi hình thức copy, trích dẫn cần được sự đồng ý của tác giả, ghi rõ nguồn” 

4 thoughts on “Nghi thức Khao Quân trong tổng thể nghi lễ vòng đời của người Sán Chay

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.