Nghiên cứu khoa học năm 2 | Đề tài chọn mình – Nghi thức Khao Quân của người Sán Chay

Đây vốn không phải là bài viết đầu tiên mình muốn đăng tải trong chuyên mục Blog cá nhân. Tuy nhiên sáng chủ nhật hôm nay, khi ngồi dọn dẹp lại tủ đồ cũ, mình vô tình tìm được những bản thảo và bản hoàn chỉnh của đề tài nghiên cứu khoa học năm 2 (2015 – 2016). Đề tài nghiên cứu là: Tìm hiểu nghi thức Khao Quân của người Sán Chay ở Phú Lương – Thái Nguyên. Tính cả hình ảnh, mục lục thì trọn vẹn 100 trang giấy. Bỗng nhiên nhiều cảm xúc ùa về!.

Đó là khoảng thời gian mình dành nguyên cái Tết theo các thầy nghiên cứu, tìm hiểu. Là nhiều đêm thức đến 2 – 3 giờ sáng để hoàn thiện. Là những mâu thuẫn, xung đột rồi lại hòa hợp giữa 2 người bạn khác trong nhóm nghiên cứu. Là cảm giác hãnh diện khi đề tài của mình được chọn để dự thi cấp khoa. Là một chút tiếc nuối khi sự cố gắng của thầy trò chỉ dừng lại ở giải Ba.

Nhưng sẽ thật tiếc nuối và phí phạm biết bao nếu những cảm xúc, những tri thức, sự hiểu biết mà mình nghiên cứu không được truyền tải đến bạn đọc. Nhất là khi nghi lễ Khao Quân của người Sán Chay còn khá mới với mọi người. Thậm chí đã nhận về nhiều chỉ trích phiến diện, sai sự thật.

Vậy nên mình tiếp tục gửi gắm tâm tình vào chuỗi đề tài này. Hy vọng được độc giả đón nhận, yêu quý!

Mối duyên đưa tôi đến đề tài nghi lễ Khao Quân

Trong công trình nghiên cứu khoa học năm 2 đại học, tôi đã vạch ra rất nhiều chủ đề khác nhau để “trình” giảng viên hướng dẫn. Lúc bấy giờ là Thầy Dương Tuấn Anh (PGS, TS) – đồng thời là giảng viên hướng dẫn của tôi ở công trình nghiên cứu về điệu nhảy Tắc Xình năm nhất. Sau khi xem xét một lượt, thầy dừng lại ở cuối và tỏ ra thú vị với nghi thức Khao Quân của người Sán Chay. Thầy hỏi rất nhiều, đại loại là:

  • Nghi thức này là gì?
  • Nó có vai trò, ý nghĩa như thế nào với người Sán Chay?
  • Ai là người thực hiện?
  • Bao lâu tổ chức một lần?
  • Đó là truyền thống từ xa xưa hay như thế nào?… 

nghi-thuc-khao-quan-nghien-cuu-khoa-hoc-nam-2

Khi ấy, sự hiểu biết của tôi có hạn nên chỉ trả lời được một vài câu đơn giản. Thầy liền bảo:

“Em là người Sán Chay mà em còn chưa biết rõ. Vậy thì đây là một đề tài đáng để nghiên cứu. Đáng để đưa những tri thức, tầng ý nghĩa sâu xa trong đó đến với mọi người. Thêm nữa, lợi thế của em là người dân tộc Sán Chay. Em đã có sự tiếp cận nhất định và thuận lợi trong việc giao tiếp. Vậy tại sao em không sử dụng luôn đề tài này trong công trình nghiên cứu khoa học năm nay của mình?”

Nghĩ đi nghĩ lại, mình cũng thật đáng trách. Rõ ràng là người Sán Chay, nhưng lại không hiểu, không biết tầng nghĩa nổi. Chẳng nói gì đến tầng nghĩa sâu xa trong đó.

“Mối duyên” của tôi đến với nghi thức Khao Quân chính là như vậy. Tôi cùng 2 người bạn của mình bắt đầu lên kế hoạch, tiến hành điền dã dưới sự hướng dẫn tận tình của thầy.  Và chúng tôi thu lại kết quả như mong muốn: Công trình nghiên cứu đạt giải 3 cấp khoa. 

nghien-cuu-khoa-hoc-nam-2

Nhưng với tôi, đó không chỉ là giải thưởng mà còn nhiều điều hơn thế. Đúng như thầy nói, càng tìm hiểu kỹ lại càng hay, càng nhiều tầng nghĩa. Cho đến thời điểm này, khi lật giở lại những trang nghiên cứu, cảm xúc của tôi vẫn rất bồi hồi, hào hứng và đầy nhiệt huyết.

Khao Quân dưới ánh mắt “kỳ thị” của người ngoài cuộc

Tháng 6 năm 2018, khi tôi lướt facebook, vô tình bắt gặp 1 bài đăng trên fanpage rất nổi tiếng. Bài viết trực tiếp đưa ra 1 video và 2 hình ảnh về nghi lễ Khao Quân của người Sán Chay. Thế nhưng, caption không phải lời khen, mà là miệt thị. Xin được trích nguyên văn:

“Lại xuất hiện một hội lạ, hội gì nữa đây???

Nghe bảo họ làm vậy để ÂM HỒN NHẬP XÁC!

Những thứ thuộc về tâm linh đường nên đùa giỡn, hậu quả khôn lường”

Ở thời điểm tôi chụp lại, bài đăng đã được 781 lượt bày tỏ cảm xúc và rất nhiều bình luận. Đương nhiên hầu hết đều là bình luận khiếm nhã phiến diện. Ngoài ra, còn một số bình luận của người Sán Chay bày tỏ ý bức xúc. Còn đến thời điểm này, bài viết đó vẫn tồn tại, đã đạt 1,4K lượt cảm xúc; 1,4K bình luận và 7,5K chia sẻ.

nghi-thuc-khao-quan-bi-hieu-lam

Xin phép được trích dẫn những bình luận không mấy thiện cảm:

“Không biết thời đại bây giờ những người này rảnh rỗi quá! Đập bồn đập bát giả điên khiêng đồ nhìn vô cũng thấy cũng nổ lổ nhỉ. Vậy mà một đám đông ồn như vậy lại hóa ra thần gì nữa không biết. Lại có người nằm ngay đơ ra đó”.

“Đem vô trại giam nhốt hết thứ coi còn nhập xác ko. làm chuyện cho xã hội cười. nhà nước cán bộ công an đâu sao những chuyện này không dẹp đc. con người ta buôn bán mưu sinh làm ăn lương thiện mà hốt. Nhìn thấy xót xa, mà chuyện này không dẹp được” (Mình đã thêm dấu đầy đủ cho mọi người dễ đọc).

“Một lũ vô công rồi nghề. Ko lo làm ăn báo đáp bố mẹ. Chỉ lo làm những chuyện ngu người. Thật đáng thương cho những người đã đẻ ra bọn nó. Đáng thương, tội nghiệp”.

hieu-sai-ve-nghi-thuc-khao-quan

nghi-thuc-khao-quan-bi-hieu-lam

2018 là thời điểm “hội Thánh Đức Chúa Trời” bị phát giác. Chắc tôi không cần phải giải thích nhiều vì sự kiện này ai cũng biết. Đại loại là một hội chuyện lôi kéo người khác, làm mất an ninh trật tự, làm trái với đạo đức và thuần phong mỹ tục; đập phá bát hương bàn thờ tổ tiên; khiến nhiều người u mê, mất lý trí; bỏ cha mẹ, bỏ học hành…

Và rồi khi đứng trước những hình ảnh, video của nghi lễ Khao Quân, mọi người cũng sử dụng ánh mắt nghi kỵ, dè bỉu để xem xét. Hệ quả là những bài đăng với lời lẽ vô căn cứ nhưng lại được đại đa số mọi người hưởng ứng, kêu gọi bài xích.

Thử hỏi liệu như vậy liệu có công bằng với nghi thức Khao Quân truyền thống của người Sán Chay hay không? Tại sao lại có sự quy chụp phiến diện khi chưa tìm hiểu kỹ?

Mong mọi người tiếp nhận với tinh thần khách quan

Ở thời điểm 2018 khi đọc những lời lẽ phiến diện vô căn cứ như vậy, tôi đã rất bức xúc. Có thể độc giả nghĩ tôi sẽ cường điệu hóa, nhưng sự thật là như vậy. Tim tôi đau như bị dao cứa. Tất cả những lời lẽ đó hoàn toàn phản lại với những gì tôi đã tìm hiểu, nghiên cứu lúc trước. Và sự thật cũng không phải như bài viết đó đăng tải. Thế nhưng chỉ một câu nói kèm vài hình ảnh, video, mọi người đã vội quy chụp và phán xét.

Sau khi bình tĩnh lại, tôi hiểu rằng chúng ta thực ra cũng không thể trách mọi người. Bởi vì thực tế, họ chưa được nhìn thấy, nghe thấy và thấu hiểu hết bản chất của nghi thức. Do đó mà một vài động tác, hình ảnh khó hiểu đã khiến họ suy diễn sai sự thật.

nghien-cuu-khoa-hoc-nam-2

Với tư là cử nhân chuyên ngành văn hóa, lại đã có công trình nghiên cứu, tìm hiểu chuyên sâu, tôi thấy mình có trách nhiệm phải đem những tri thức thu lượm được đến với mọi người. Giúp mọi người có thể hiểu hơn về nghi thức, về những tầng ý nghĩa sâu xa của nó. Chỉ có như vậy, khoảng cách và định kiến mới có thể xóa mờ.

Vì thế, trong series tiếp theo của Blog SanchiH2T, tôi sẽ chia sẻ những thành quả của công trình nghiên cứu khoa học năm 2. Đó là những lúc nằm vùng, đi lại ngược xuôi để tìm hiểu, điền giã. Hy vọng độc giả có thể đón nhận nghi thức Khao Quân truyền thống của người Sán Chay với sự hồ hởi, khách quan và cởi mở. Thay vì tâm thế e dè, ái ngại, bài xích, nghi ngờ mê tín dị đoan.

“Bản quyền thuộc về blog Sanchih2t.com. Mọi hình thức copy, trích dẫn cần được sự đồng ý của tác giả, ghi rõ nguồn” 

 

2 thoughts on “Nghiên cứu khoa học năm 2 | Đề tài chọn mình – Nghi thức Khao Quân của người Sán Chay

  1. Minh Trang says:

    Tôi cũng đồng ý với bạn. Không thể quy chụp nghi thức truyền thống vào mê tín dị đoan được. nhưng có thể em xét để lược bỏ một số hủ tục rườm rà (nếu có). như vậy nghi thức sẽ rất ý nghĩa. Dù sao cũng ủng hộ những giá trị nghiên cứu của bạn

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.