Tản Mạn: Tại sao tôi chọn nghiên cứu về Thầy Cúng người Sán Chay?

thay-cung-nguoi-san-chay

Đại học năm thứ 3, tôi tiếp tục đăng ký dự thi nghiên cứu khoa học do khoa và trưởng tổ chức. Hai năm liên tiếp làm đề tài về văn hóa Sán Chay, đến năm thứ 3 tôi và cô bạn thân định bụng sẽ chuyển sang một dân tộc khác để tìm kiếm sự mới lạ và trải nghiệm. 

Sau khi dốc tâm tìm hiểu, ăn dầm ở dề trên thư viện trường, chúng tôi đã lên cả một danh sách chừng 10 đề tài khác nhau xoay quay văn hóa của người Mường, Thái, Tày. Tất nhiên, tôi vẫn ưu ái dành một đề tài về dân tộc Sán Chay ở cuối bảng với tên gọi khá sơ sài: Thầy cúng người Sán Chay. Chúng tôi đinh ninh “chỉ thêm vào như vậy thôi, chắc cũng không làm”.

Ai dè, khi trình giảng viên hướng dẫn, cô giáo của tôi lại tỏ ra khá thích thú với chủ đề mà chúng tôi đã lựa chọn. Cô hỏi: Thầy cúng người Sán Chay? Họ có gì đặc biệt em nhỉ?. Sau trình bày vài ý chủ quan theo những gì tôi đã chứng kiến, cô ôn tồn: 

  • Ủa, rõ ràng có rất nhiều điểm để khai thác, tại sao các em lại không làm nhỉ? Cô đã xem qua tài liệu của các nhà nghiên cứu và chưa thấy một cuốn sách nào có khám phá chuyên sâu về thầy cúng người Sán Chay. Đây sẽ là một đề tài rất mới nếu cô trò mình thực hiện thành công. 
  • Nhưng 2 năm liền em làm về văn hóa dân tộc Sán Chay rồi ạ. Em sợ trình bày nhiều mọi người sẽ cảm thấy chán nản, không hứng thú. 
  • Em là người Sán Chay, em được sống trong cái nôi của cộng đồng mình từ bé. Vì thế, em có nhiều lợi thế về kiến thức, trải nghiệm và cả tư liệu điền dã. Giờ em lại học chuyên ngành văn hóa, vậy em hãy thử đứng dưới góc độ của một nhà nghiên cứu để tìm hiểu một cách có hệ thống. Cô chắc chắn, em sẽ thu được rất nhiều kiến thức mà những người không thể. Em có quyền tự hào về dân tộc mình và làm vẻ vang truyền thống đó. Cô sẽ hướng dẫn em nghiên cứu… 

Câu nói ấy của cô mà đến mãi về sau này, có lẽ chính lời nói ấy đã truyền cảm hứng rất nhiều cho tôi khi tiếp thụ theo đuổi văn hóa dân tộc Sán Chay.

Đúng! Tôi đang học chuyên ngành văn hóa. Tôi đang làm đề tài về văn hóa. Vậy thay vì đi chọn các đề tài ở tận đâu xa xôi, tại sao tôi lại không tiếp tục nghiên cứu về dân tộc của mình, về những thứ gần gũi với mình nhưng mang đậm giá trị văn hóa? 

Mà ngẫm lại, quả thật Thầy cúng giống như một biểu tượng văn hóa của dân tộc Sán Chay. Có ảnh hưởng rất nhiều tới đời sống tinh thần và tâm linh của cộng đồng chúng tôi. Nhưng phải nói thật lòng, rất nhiều người khi nghe đến hai từ Thầy Cúng dân tộc thì mặc định là sẽ kèm theo mê tín dị đoan, không ít thì nhiều. 

Tuy nhiên, ở khu vực mà chúng tôi đang sinh sống, có thể nói tư tưởng của thầy cúng khá tân tiến. Ông nội tôi cũng là một thầy cúng cao tay trong làng. Bố tôi cũng đang “học việc” để trở thành một thầy cúng thực thụ đóng góp công sức cho bản làng. Nên hơn ai hết, tôi hiểu rất rõ nhiều đó. Việc chơi bùa, chơi ngải – hoàn toàn không có. Bắt người dân phải bỏ cả vài chục hay vài trăm triệu đồng để làm lễ – càng không có. Sử dụng “năng lực đặc biệt” của mình để lấn át chính quyền – tuyệt nhiên chẳng bao giờ. Thậm chí trong làng bản, nhiều người dân tộc khác cũng tin tưởng và mời thầy cúng người Sán Chay về giải hạn, làm lễ….

Vậy là dưới sự hướng dẫn của TS. Mai Hạnh và động lực từ người ông của tôi, chúng tôi quyết định tiếp tục đề tài: Thầy cúng người Sán Chay: Vai trò trong cộng động và mối quan hệ liên tộc người. Sau 7 tháng ròng rã, ba cô trò chúng tôi đã dành được giải Nhì cấp khoa và giải Khuyến Khích cấp trường. Nhưng lớn hơn cả những thành tích đạt được là nguồn tri thức, là giá trị ẩn sâu trong đó. Tháo gỡ cái mác – thầy cùng mang theo mê tín dị đoan cho người Sán Chay.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.