Tắc Xình: Tên gọi và ý nghĩa 

Tắc Xình là điệu múa dân gian trong lễ cầu mùa của người Sán Chay. Đây là một nội dung không thể thiếu đồng thời cũng là nét văn hóa hấp dẫn nhất của đồng bào. “Tắc Xình” tùy theo cách phát âm của từng vùng. Một số nơi gọi là “Tắc Sịnh”. Nhưng toàn bộ người dân ở xã Phú Đô đều hướng về một cái tên chung là “Tắc Xình”. Tên gọi và ý nghĩa điệu nhảy Tắc Xình gắn liền với đời sống sinh tần của người Sán Chay.

Về tên gọi Tắc Xình

Người ta gọi đó là điệu múa Tắc Xình  vì nó có 8 âm liên tiếp nhưng chỉ có 2 âm “ Tắc” và “ Xình” hợp lại. Tắc là âm phát ra bởi tiếng gõ của thanh tre trên thân ống tre. Âm “ Xình” phát ra do động tác nện ống tre xuống đất.

Các âm “ tắc’ và “ xình” phát ra liên tiếp 8 lần theo một trật tự nhất định. Nhưng kết thành một khúc có giai điệu rất riêng không thể lẫn vào đâu được. Ở đây người ta lấy hai âm cuối một khúc “ Tắc Xình” để gọi tên cho giai điệu. Kể từ đó, dù họ đi đến đâu, làm gì họ cũng mang theo điệu nhảy ấy.

Ý nghĩa của điệu nhảy Tắc Xình trong văn hóa Sán Chay

Gắn liền với đời sống nông nghiệp: Cầu Mùa

Tắc Xình theo tiếng của người Sán Chay có nghĩa là được ăn. Ý nghĩa này khá phù hợp với nội dung cầu mùa của điệu múa. Đất nước ta xuất phát điểm là một nước nông nghiệp trồng lúa nước. Hầu như khi bước chân đến bất cứ vùng quê nào, bạn cũng sẽ bắt gặp những cánh đồng lúa mênh mông trải tận chân trời. Bởi vậy, có thể nói, trong đời sống người dân Việt Nam nói chung và dân tộc Sán Chay nói riêng, nông nghiệp là quan trọng nhất. Chính vì vậy, lễ hội của họ là lễ Cầu mùa. 

ten-goi-va-y-nghia-dieu-nhay-tac-xinh

Tên gọi và ý nghĩa điệu nhảy Tắc Xinh (Nguồn: Internet)

Cứ mỗi độ xuân về, khi đồng bào các dân tộc tưng bừng mở hội cũng là lúc người Sán Chay tổ chức lễ hội Cầu mùa với điệu nhảy “Tắc Xình”. Vũ điệu độc đáo ấy không chỉ để tạ ơn trời đất, thần linh che chở; cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, ngô lúa đầy bồ. Mà còn cầu bình yên no ấm cho bản làng, cầu hạnh phúc cho gia đình. Mang tầng nghĩa sâu xa hơn nữa, Tắc Xình là cầu nối tâm linh giữa đất trời và lòng người; giữa cõi dương với cõi âm; giữa thế hệ trước với thế hệ sau. Thắp lên niềm tin, khát vọng chinh phục thiên nhiên của đồng bào dân tộc Sán Chay trong quá trình lao động sản xuất.

Gắn liền với tín ngưỡng phồn thực

Tắc Xình chịu ảnh hưởng sâu sắc của tín ngưỡng phồn thực. Đây là tín ngưỡng có từ xa xưa, “để duy trì và phát triển sự sống, ở những vùng sinh sống bằng nghề nông cần phải có mùa màng tươi tốt và cầu mong con người được sinh sôi nảy nở. Muốn làm được điều đó, những trí tuệ sắc sảo tìm các quy luật khoa học để lý giải hiện thực và họ đã xây dựng được triết lý âm dương, ngũ hành; còn những trí tuệ bình dân thì xây dựng tín ngưỡng phồn thực ( phồn nghĩa là nhiều, thực nghĩa là nảy nở ) ”. Các động tác trong điệu múa này được thực hiện nhịp nhàng theo tiếng nhạc. Tắc thì đưa chân lên, Xình thì dập chân xuống.

Cùng với ngọn tre và các dụng cụ gõ biểu trưng cho cầu nối truyền khí dương từ 4 tầng mây (trời), hòa quyện với khí âm (đất). Khi âm dương hài hoà sẽ tạo ra sự sinh sôi nảy nở, tác động vào cuộc sống lao động sản xuất. Nguồn năng lực tích cực mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc tạo ra tâm lý phù hộ để mưa thuận gió hoà, làm ăn thuận lợi.

Phản ánh sự đa dạng về đời sống văn hóa tâm linh

Múa Tắc Xình có tiết tấu âm nhạc đơn giản, nguyên sơ, không pha tạp tiết tấu âm nhạc hiện đại, dễ đi vào lòng người. Đây là điệu múa có tính đại diện, thể hiện bản sắc của cộng đồng Sán Chay. 

Thật vậy!. Người ta không biết chính xác quãng thời gian mà điệu nhảy này ra đời. Chỉ biết rằng khi xuất hiện người Sán Chay trên dải đất hình chữ S thì cũng đồng thời xuất hiện Tắc Xình. Đây là một trong những hoạt động Cầu Mùa của bà con dân tộc Sán Chay. Nghi lễ diễn ra hàng năm thể hiện một ý niệm tâm linh lớn.

Ngoài ra Tắc xình còn phản ánh sự đa dạng văn hóa và khả năng sáng tạo của con người. Tất cả được kế tục qua nhiều thế hệ, chỉ thông qua những động tác hết sức đơn giản tượng trưng cho những hoạt động trong sản xuất nông nghiệp. Không chỉ vậy, người Sán Chay đã biết biến tấu, sáng tạo chúng để đưa ra một điệu nhảy hết sức phong phú, hấp dẫn.

Nhạc cụ đơn sơ làm nên thanh âm đặc sắc

Cùng với đó là việc sử dụng nhạc cụ để tạo nên âm thanh cho điệu nhảy cũng hết sức đặc biệt; không phải bằng đàn tính hay đàn bầu cũng không dùng các nhạc cụ hiện đại. Tất cả chỉ đơn giản là ống tre và thanh tre. Nhiều lúc có sử dụng thêm kèn, trống để tạo không khí cho lễ hội. Các thứ âm thanh được phát ra từ những dụng cụ hết sức thô sơ. Nhưng lại làm cho điệu múa “Tắc Xình” mang một nét rất riêng biệt không thể hòa lẫn với bất kỳ một điệu múa nào. Đặc biệt là trong thời buổi hiện đại như bây giờ. Đó chẳng phải là nhờ sức sáng tạo mãnh liệt của đồng bào dân tộc Sán Chay hay sao?. 

Tìm hiểu thêm: Sự tích điều nhảy Tắc Xình

“Bản quyền thuộc về blog Sanchih2t.com. Mọi hình thức copy, trích dẫn cần được sự đồng ý của tác giả, ghi rõ nguồn” 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.